Saman med Tyin, Bygdin og Kaldfjorden dannar Vinstre ei rekkje med store vatn som utgjer ein nesten uavbroten vassveg frå vest til aust gjennom fjellområdet. Vinstre er regulert (1032–1028 moh.), og høgaste regulerte vasstand står éin meter over opphavleg vasstand. Områda mellom vatna har danna naturlege flaskehalsar for dei store nord-sør-gåande trekka med reinsdyr. Dette har gjort området til eit attraktivt jakt- og fangstområde gjennom store delar av historia. Området ligg ved foten av høgfjellet med eit tøft klima når vêret står på. Samtidig er liene rundt vatnet slake og sørvende, med næringsrikt jordsmonn og godt beite. Langs vatnet ligg buplassar, tufter, fangstgroper og stølar, dei fleste på nordsida av vatnet. Den største konsentrasjonen av kulturminne finn vi ved Bjørnhølen i den austre enden til vatnet. Her blir vatnet innsnevra, og små holmar mellom nord- og sørsida gjer dette til eit naturleg kryssingspunkt for dyr. På fleire verutsette nes uti vatnet viser funn at menneske har hatt jamleg opphald i heile perioden frå omtrent 7500 f.Kr. fram til omtrent 1000 f.Kr. Her ligg tjukke lag med skjørbrend stein, steinavfall etter reiskapsproduksjon og bein frå reinsdyr, som vitnar om storviltfangst. På eitt av nesa vart det dessutan funne to graver frå yngre jernalder (550–1050). Den eine, truleg frå 500-talet, er ei såkalla «fjellgrav» eller «utmarksgrav», som gjerne finst i nærleiken av vatn eller ferdselsårer i gode fangstområde langt frå bygdene. Inni ein liten steinsirkel under torva ligg pilspissar, knivar, ein spydspiss, ei saks og ein skinnskrapar. Dei som gravla døde her i yngre jernalder, grov seg altså ned i ein buplass som første gong vart teken i bruk i eldre steinalder, 8000 år tidlegare. Vinstre er i dag eit godt fiskevatn. Vi må rekne med at fisket òg har vore viktig tilbake i tid, men auren har ikkje hatt ein naturleg innvandringsveg, på grunn av store fall nedanfor Vinstre. All fisk i vatnet har nok derfor vorte sett ut. Det er uvisst kor tidleg dette starta. Funn av garnsøkke indikerer garnfiske i mellomalderen. Spor etter naust, båtopptrekk, båtstøer og ein særeigen båtopplagringsplass med båtforma steinsetjingar på Gravolsøddin gir innblikk i ein hovudsakleg nord-sør- gåande båttrafikk over vatnet, knytt til både fiske og stølsdrift. Tidlegare var det over 40 stølar i drift langs Vinstre. I 2010 var det framleis drift med mjølkeproduksjon med ku og geit på ni stølar. Skriftlege kjelder fortel om stølsdrift i 1781, og nye stølar til bureisingsbruk kom til så seint som på 1940-talet. Lokale stølsregistreringar av kulturminne utfyller historia om livet på stølane. Her finn vi kjølingskjelder, geiler, leikeplassar, badekulpar, lokkeplassar for budeiene, veg, vegmerke, varp, røyser og steinmurar. Stølsvollane vart slått før, men i dag blir dei først og fremst brukte til beite. Dei færraste stølane har stølsjord som kan haustast maskinelt. Stølsbusetnaden er kjenneteikna ved at mange av tømmerbygningane er panelte og raudmåla. Stølane langs Vinstre var opphavleg langstølar eller sommarstølar til gardane mellom Skammestein og Beitostølen, sør for området. Tidlegare vart buskapen driven langs stølsvegar over fjellet. Før reguleringa var det ein bufarveg frå sør- til nordsida over Straumen i austenden av Vinstre. Frå tidleg på 1900- talet vart mjølka transportert med motorbåt og frakta vidare til meieri og ysteri. Før dette vart det produsert ost og smør på stølane. Båt vart òg brukt til å frakte turistar inn til Haugseter Fjellstue på nordaustsida av vatnet. På Haugseter har dei teke imot reisande sidan 1880-talet. Fjellstua er framleis i drift, men bygningen er frå 1994, etter at den gamle brann ned. Vinstre vart regulert i 1944–49, med tosidige konsekvensar for kulturminna. Fleire av lokalitetane ligg utsett til og blir gradvis eroderte av vatn og is. Samtidig har føresegner i konsesjonen sikra at vi i seinare tid har fått henta ut store mengder kunnskap om kulturhistoria til området. Etter reguleringa vart det vanskeleg for båten å leggje til, og etter krav frå både stølsbrukarar og kommunen kom arbeidet med veg i gang tidleg på 1950-talet. Stølsmjølka kunne no transporterast med bil til næraste meieri. Vegen følgjer
nordsida av vatnet, går vidare austover til Skåbu og knyter Valdres saman med Gudbrandsdalen. Han blir kalla Jotunheimvegen og har vorte ein populær turistveg. Rundt 10 000 bilar køyrer her kvar sommar, og vegen inngår i sykkelruta Mjølkevegen, som formidlar kulturhistoria til området både digitalt og med skilt ute i terrenget.