I mellomalderen var Bryggen i Bergen eit livleg sentrum for internasjonal handelsverksemd. Dei karakteristiske rekkjene av hus med gavlen mot sjøen er eksempel på arkitektur som har eksistert i nærmare 900 år.
Den tradisjonelle trearkitekturen viser at Bergen er ein av dei eldste handelsbyane i Nord-Europa. Bryggen er den einaste handelsbyen utanfor Den Hanseatiske Ligaen som har den originale strukturen bevart innenfor sentrum av byen.
Husa på Bryggen vart bygde i parallelle rekkjer vinkelrett inn frå kaifronten, på ei eller begge sidene av ei felles passasje mellom bygningane. Strukturen har vore slik sidan mellomalderen. I husa var det både bolig, kontor og lagerrom for den internasjonale handelen med tørrfisk.
Først på 1900-talet tok den opphavelege bruken av bryggenområdet slutt og ein 700 – 800 år gamel tradisjon vart broten.
På trass av mange bybrannar, har oppattbygging av bygningane blitt gjort innanfor dei gamle eigedomsgrensene. Trebygningane slik dei står i dag er oppførte etter brannen i 1702. Etter brannane i 1955 og 1958 er ca. ¼ av dei opphavelege bygningane framleis intakte.
Bryggen vart innskreven på Verdsarvlista, lista for verda sin kultur- og naturarv, i 1979.

Struves meridianbue var den første storskalerte, vitenskapelige oppmålingen i Europa. Den ble gjennomført i perioden 1816 til 1852 under ledelse av Friedrich Georg Wilhelm Struve. Meridianbuen er enestående i sitt omfang og kvalitet, og representerer et viktig element i geovitenskapens historie.
Meridianbuen ble målt ved hjelp av en triangelkjede som strekker seg fra Svartehavet til Hammerfest. Fire målepunkter ligger i Finnmark. Kjeden strekker seg gjennom ti land: Norge, Sverige, Finland; Russland, Estland, Latvia, Litauen, Hviterussland, Moldova og Ukraina.
Oppmålingen til Struve sto seg i over 100 år, helt til teknologien gjorde det mulig med astronomiske og satelittbaserte presisjonsmålinger.
Struves meridianbue var det første teknisk-vitenskapelige kulturobjekt som er innskrevet på UNESCOs verdensarvliste. Det var også den første transnasjonale innskrivingen som omfatter mer enn to land.
Struves meridianbue ble innskrevet på UNESCOs verdensarvliste i 2005.

Området er rikt både på fysiske kulturminne og mytar knytte til norrøn tru og nasjonsbygging og historier knytte til busetjing og ferdsel. Noregs opphavsmyte er knytt til Dovrefjell gjennom myten om kong Nor. Dovrefjell og Opplanda er opphavsstaden for nordmennene, staden der urfolka frå det ytste nord slo seg ned og inngjekk ekteskap med etterkomarane av jotnar. Etterkomarane deira er det norske folket. I det orrøne verdsbiletet representerte fjellet det farlege og uregjerlege, og Dovrefjell vart staden der komande kongar og høvdingar måtte overvinne seg sjølv og prøve krefter. I soga om kong Harald Hårfagre som samla Noreg til eitt rike, vart Harald oppfostra i fjellet av jotunen Dovre, brukte kongsgarden Tofte og møtte samekvinna Snøfrid, som han gifta seg med, i Dovrebygda. Symbolsk innvier dette ekteskapet samefolket i samlinga av landet. I realiteten var nok Harald Hårfagres liv og virke i større grad knytt til kysten, men symbolsk og rituelt vel kjeldene i mellomalderen å kople kongen til Dovrefjell. Historia er mytisk, men fortel om den rolla Dovrefjell hadde alt i mellomalder som symbol på kongemakt og rikssamling. Dovre vart nasjonsfjellet med ei historie så metta av urmytar, kongemakt og kyrkjemakt at ho danna utgangspunkt for eiden på Eidsvoll i 1814: «Enige og tro til Dovre faller.» Orda vart sidan slagord for nasjonal patriotisme, sjølvstende og samhald, noko som var særleg viktig i nasjonsbyggingsperioden på 1800-talet og ved unionsoppløysinga i 1905. I det
nasjonale medvitet representerer Dovrefjell det evige, uforanderlege, trygge og grunnfesta. Dei arkeologiske spora etter menneskeleg aktivitet på Dovrefjell er omfattande. Langs vassdraga, mellom anna ved Vålåsjøen og Avsjøen, ligg det steinalderbuplassar. Store fangstanlegg med rundt 1200 dyregraver vitnar om villreinfangst i svært stor skala. Funn av ein buplass ved Aursjøen viser samisk aktivitet på Dovrefjell i yngre jernalder, og framtidig registrering og forsking kan bidra til å nyansere bildet av Dovrefjells historie. Ifølgje mellom anna kongesogene var ferdselsvegen over Dovrefjell ein allfarveg og ein hovudveg mellom Austlandet og Nidaros. Pilegrimstrafikken til Nidaros i mellomalderen gjorde at Dovrefjell òg vart ein del av eit nasjonalt og internasjonalt fellesskap, særleg symbolisert gjennom helgenkongen Olav. Vegsystemet i mellomalderen bestod av varderekkjer og vegfar. Frå Dovrebygda gjekk det to vegar over fjellet i mellomalderen – Gautstigen over til Gautsæter og traktene ved Vesle-Hjerkinn og vegen over Hardbakken til Fokstugu. På den sistnemnde strekninga ser vi konturane av endå eldre ferdsel, kanskje så langt tilbake som til eldre jernalder. I området mellom Hardbakken og Fokstugu vart mellomaldervegfaret bygd ut til køyreveg på 1600-talet. I byrjinga av 1700-talet sto Kongevegen over Dovrefjell ferdig som den første offentleg bygde vegen for hest og vogn over eit høgfjellområde. Lokale bønder bygde vegen etter ordre frå generalvegmeistrar. Under ei større utbetring på slutten av 1700-talet tok ein i bruk det franske prinsipp, inspirert frå kontinentet, med betre fundamentering og grøfting, og ideal om rett linjeføring. På 1600-, 1700- og 1800-talet var det fleire store kongeferder over Dovrefjell. Mellom Hardbakken og Fokstugu kan ein kan spore omleggingane av kongevegen fram til og med den siste fasen i 1820. Lengst nord i området, der dalføra frå Gudbrandsdalen og Østerdalen møtest på Hjerkinn, dannar terrenget eit skålforma landskapsrom. Alle generasjonar av ferdselsvegar, frå Gautstigen til kongeveg, jernbane og dagens E6 går ned hit, før dei held fram vidare nordover mot Trøndelag. Kongevegen mellom Dovre og Oppdal blir no lagd til rette som ein samanhengande historisk vandringsveg og er dessutan ein del av dagens tilrettelagde pilegrimsveg. For dei reisande i jernalderen og mellomalderen var tilgangen på husly langs reiseruta viktig. I mellomalderen har truleg Vesle-Hjerkinn vore sentral som fjellstue. Her finst tuftene etter eit sælehus (herberge) datert til 1000–1100-talet. I mellomalderen skal det òg ha stått ei kyrkje på Hjerkinn. Ved dagens Hjerkinn fjellstue ligg ei ny kyrkje frå 1969, bygd til minne om kong Øystein Magnusson (1088–1123), som ifølgje Snorre lét oppføre fjellstue på Dovrefjell. Gamle Fokstugu hadde truleg ein bruksperiode i vikingtida, men har vore mest brukt på 1500–1600-talet. Ei fjellstue vart bygd her på midten av 1600-talet. Alle fjellstuene over Dovre vart brende av norske soldatar i 1718, for å hindre general Armfeldts soldatar i å trengje sørover over fjellet. Fokstugu Fjellstue ligg ved store myrområde som er eksponerte og vêrutsette. I dag finn vi likevel Noregs høgastliggjande heilårsjordbruk her. I liene i fjellet ligg setrar. Jernbanen med Fokstua og Hjerkinn stasjon stod ferdig i 1921, og han følgjer dalbotnen og omtrent same trasé som dagens E6. Ved Hjerkinn stasjon voks det fram eit lite samfunn knytt til jernbanen, til militæret, som etablerte seg med eit stort skytefelt på vestsida av dalen i løpet av 1920-talet, og til Tverrfjellet gruver, som var i drift frå 1968 til 1993.
I Øverbygda i Dovre finn vi ei rekkje med freda gardstun, hovudsakleg frå 1700–1800-talet, midtveges oppe i den solvende lia. Skjellstad, Tofte, Budsjord, Skeie/Vigenstad og Øvre Korsvoll ligg alle langs vegfara opp mot Dovrefjell. Den gamle kongsgarden Tofte tronar markant på ei høgde ved elva Einbugga. Nede i dalbotnen nærare elva finn vi Toftemo, som var husmannsplass under Tofte. Landskapet er dominert av ei samanhengande, ganske bratt skrånande dalside dominert av dyrka mark, men med store areal med verdifull naturbeitemark i den øvre randsona mot utmarka, og med karakteristiske bresjøavsetningar i den nedre delen av lia. Gardstuna ligg til dels på toppen av desse avsetningane, dels på rekkje som «midtligardar» lenger oppe i dalsida.

Den frodige Grimsdalen er ein lang seterdal med store biologiske og kulturhistoriske verdiar. På begge sider blir dalen ramma inn av dei høge toppane i Rondane og på Dovrefjell. Gjennom dalen renn elva Grimse austover til Folla, og topografisk sett er Grimsdalen ein sidedal til Folldalen. Men som seterdal høyrer han kulturhistorisk til Dovre i vest. Karakteristisk for dalen er at det er lite nedbør, forholdsvis varme somrar til å vere eit fjelldalføre og svært kalde vintrar med tynt snødekke. Dalen har ei brukshistorie som går 4000 år tilbake i tid. Over 50 setrar fordelte på sju ulike setergrender har vore i drift her. Tufter på to øydesetrar er daterte til 1400–1500-talet, noko som knyter området til tidleg historisk seterdrift. Undersøkingar av vegetasjonen viser spor etter beite frå byrjinga av 400-talet e.Kr., medan det i Haverdalen like sør for Grimsdalen er funne spor etter beite alt i yngre bronsealder (1100–500 f.Kr.) og forsøk på korndyrking så tidleg som 500 f.Kr. Ei intensivering i dyrkingsspora frå 700-talet e.Kr. kan tyde på meir fast busetjing i området. Det er fleire gravhaugar i området, og det er gjort gjenstandsfunn frå graver. I jernalderen vart folk òg gravlagde i naturlege haugar eller morenar og under flatmark utan synlege markeringar. Det kan derfor vere mange fleire gravminne frå denne perioden enn dei vi kjenner til i dag. Dei mest omfattande arkeologiske spora i Grimsdalen er knytte til jakt og fangst på rein, og innanfor området finn vi to ulike former for fangstanlegg – rekkjer med fangstgroper, og rusefangstanlegg. Ei lengre rekkje med fangstgroper strekkjer seg i dalsida aust og vest frå Grimsdalshytta, plasserte på avsatsar og rabbar i den svake skråninga. Rekkjene følgjer det boga terrenget, og forma på anlegget tyder på at det har vore brukt til å fange rein som har kryssa Grimsdalen på veg mot vinterbeite. Fangstgropene var i bruk alt i yngre bronsealder og fram til Kristi fødsel. Dette er tidlege dateringar for ein type anlegg som vanlegvis er frå yngre jernalder og tidleg mellomalder. Lenger vest er landskapet trongare med bratte fjellsider med ur og rasmark. Her stig dalføret bratt opp mot Vegaskilet, der landskapet opnar seg med slake, lavkledde høgder og ryggar, før terrenget bikkar ned mot Gudbrandsdalen. Her ligg det store massefangstanlegget på Einsethø, eit stort rusefangstanlegg som er strategisk plassert i ein sentral passasje for reinen når han kryssar Grimsdalen. Dette rusefangstanlegget er frå yngre jernalder eller tidleg mellomalder. I tilknyting til anlegget er det ei samling tufter som har ein bruksfase frå folkevandringstida og fram til høgmellomalderen (ca. 400–1270 e.Kr.).
Arkeologar har undersøkt tuftene og tolka dei som ein fangstbuplass som i alle fall i seinare bruksfasar er knytt til massefangstanlegget. Med unntak av Verkjessætre, i den tronge dalbotnen i vest, ligg alle setrane i den austre delen av dalføret, der dalbotnen er vid med relativt store elvesletter. Her er dalsidene forholdsvis slake og stig opp mot toppar og fjellryggar på 1300–1500 meter over havet. Setrane ligg i den sørvende solsida av dalføret, og hovudsakleg i område med næringsrike bergartar med glimmerskifer og fyllitt i nord. Bygningsmiljøa i setergrendene er godt bevarte med mange bygningar frå 1700–1900-talet, og fleire av dei eldste bygningane har framleis eit opphavleg preg. Fram til slutten av 1930-åra vart det praktisert ei form for vintersetring (kalla vårlego) i Grimsdalen. Eigarane reiste til fjells i mars og var her samanhengande til september. Denne spesielle forma for setring kan enno avlesast i utforminga av enkelte bygningar, mellom anna store fjøs og seterhus med to
matbuer, der den eine bua har peis. Seterområda blir i dag skjøtta gjennom systematisk beiting, både for å verne det biologiske mangfaldet og hindre eller reversere attgroing. Grimsdalen har vore ei viktig eldre sambandslinje mellom Gudbrandsdalen og Østerdalen, og det finst spor etter både kløvvegar og enkle køyrevegar på begge sider av dalføret. Eit stykke vest for Grimsdalshytta ligg Pundervangen, der folk kvart år samlast til marknad. Denne tradisjonen kan strekkje seg langt tilbake i historia, men det er førebels ikkje funne arkeologiske eller skriftlege kjelder som har kunna avklare kor lenge marknaden har vore i bruk.

Fjellbygda Lesja ligg på 500–650 meter over havet, og den terrasserte dalbotnen vart danna av bredemde innsjøar på slutten av siste istid. Aust og vest for dagens Lesja sentrum låg opphavleg dei to nesten samanhengande vatna Siemsvatnet og Lesjavatnet. Vatna var grunne og svært gode fiskevatn. Eit grunneigarmøte i 1855 vedtok å prøve å tappe ut dei to vatna for å kunne bruke innsjøbotnen som jordbruksland. Behovet for større jordbruksareal var stort, etter sterk folkevekst i bygda i første halvdel av 1800-talet. Planen var at viss ein gjorde Bottemsstraumen i aust djupare, så ville dei to innsjøane gradvis tappast ut av seg sjølv. Arbeidet med å tappe vatna gjekk føre seg i 1857–65. Demning, dammar og veiter skulle sørgje for at vatnet
tok rett veg under tappinga, men arbeidet vart meir komplisert og kostbart enn venta. I 1863 var Lesjavatnet senka med 11,8 fot, og ein kunne byrje å ta i bruk nytt jordbruksland i aust, men i vest var det framleis mykje vatn. Misnøya var stor – knytt til ufullstendig drenering, tapt fiske, årleg flaum og sandflukt frå dei nye jordbruksareala. Ei stund vart det diskutert om det kunne vore mogleg å demme vatna opp igjen. Frå 1870-åra tok naturen sjølv seg av mykje av det vidare arbeidet med nedtapping, og Siemsvatnet var til slutt redusert til ein firedel av opphavleg storleik. Områda som vart drenerte fram frå Siemsvatnet, vart kalla Lesjaleira. Jordbrukslandet hadde utover 1900-talet framleis utfordringar med flaum, og enkelte område var sumpmark. Først etter at det vart bygd eit betydeleg flaumverk 1976–84, vart areala fullt brukbare som jordbruksland. Tiltaket kom i stand etter at eit utval med representantar frå stat, fylke, kommune og grunneigarar la fram eit forslag om flaumsikring, kanalisering og oppdyrking for 66 eigedommar. Etter 1976 er det nydyrka omkring 7000 dekar fulldyrka jord på Lesjaleira, noko som utgjer 20 prosent av det totale dyrka arealet i Lesja. Dette utgjer ei betydeleg styrking av driftsgrunnlaget for gardane her, gjennom grasproduksjon og kulturbeite. Flaumverket som kontrollerer vatnet, er 11,5 km langt og følgjer Lågen og Lora. Det er høgt nok til å ta laumtoppane og er delvis bygd som kombinert forbygging og veg. Kanalar er laga langs heile den sørlege dalsida for å samle opp tilsiget frå skoglia i sør. Flaumverket på Lesjaleira er det største enkeltanlegget som er gjennomført med støtte frå Noregs vassdrags- og energidirektorat (NVE). Anlegget er eit av NVEs utvalde kulturminne og representerer ein viktig del av vassdragshistoria. I samtida vart arbeidet sett på som svært framtidsretta, men ifølgje NVE ville det aldri ha vorte gjennomført i dag. Det er ofte sterk vind i det opne landskapet i dalen. Det har derfor vore tradisjon for å setje opp tverrgåande skigardar og leplantingar, som både har verna snødekket som gav fukt utover våren, gitt le til avlinga og hindra vinderosjon om våren. Leplantingar vart vidareførte i samband med nydyrkinga. Dei fortel både om den praktiske forvaltninga av jordbruksjorda og om eigedomsforholda i dei nye områda som kom fram under vatna. Delar av området er framleis åtmark, og det finst òg enkelte lommer med flygesand og skog. Det varierte landskapet bidreg til eit mangfaldig og rikt dyreliv. Formålet med dreneringa og flaumsikringa var tilvekst av jordbruksjord. Den nydyrka jorda utgjer det viktigaste aspektet ved dette kulturhistoriske landskapet, sett i samanheng med gardane som i si tid fekk nytt areal.