"Torjus Reierson Sveindal (1869 - 1945) hadde høyrt frå gamalt av at det var nedgraven 2 koparkjeler i tvo runde haugar på Moækrå. Sjølv hadde han tenkt å grava ut haugane, men det blei ikkje noko av." (etter M. Breilid)
Rundhaug som ligger øverst på en bratt bakke tett under fjellet, utgravd i 1882. I denne rundhaugen ligger det ei hellekiste så lang som en mann og så høg at en kunne krype inn i den. En kan se rett ned i hellekista. Lengderetninga er parallell med vannet, SA-NV. Trass i de to beinstumpene som antas å være etter et brent lik, er det rimeligere å tro at der lå et ubrent lik fra 500-tallet med et lag med bålrester under der igjen. I denne rundhaugen er det nå satt en stolpe. Liket må ha ligget bevæpna med et sverd (jfr. små rester), med bue og piler (jfr. minst 7 pilespisser) og med skjold (jfr. handtak). Resten av gravgodset var slike ting som en vanligvis ikke finner i mannsgraver, bl.a. ei vekt. Vekta var ei skålvekt av bronse der endene av stanga var forma med de for mellomjernalderen karakteristiske dyrehoder med framstående øyne og nesebor, se detaljer i Ab. Dette var før mynter kom i bruk. Det var varer og metallstykker som ble brukt som betalingsmiddel (i eldre jernalder gull, i vikingetida sølv) som blei støpt i barrer eller formet til spiralringer (betalingsringer), og disse blei veid. Det blei funnet 11 spillebrikker. Spillebrikker kom inn i yngre romertid. Det har også ligget en gravhaug med kammer (som blei fjerna i 1830-åra) like NA for denne haugen.
Det trekolrike kulturlaget under dyrkingslaget kan forståast som busetjingsspor. Flintfunna syner at sjølve buplassen kan ligge her, men trekolmengd og det at funnmengda ikkje er svært stor kan tyde på at lokaliteten er dominert av dyrkingsspor. Storleiken på arealet, ca 4400kvm, peiker i same retning. Av dette er funnførande areala avgrensa til ca 1500kvm. Lokaliteten er påvist i 1996 ved to prøvestikk og avgrensa i 1997. Det er påvist kulturlag i 21 positive prøvestikk (8 funnførande). Sjakter i rydningsrøysene C2 og C3 gir også innsikt i lokaliteten. I sjakt C2 struktur påvist. Det er ikkje forsøkt flateavdekka eller gjort anna større inngrep i bevart kulturlag for påvisning av eventuelle spor etter hus. Tjukkelsen ¨på bevart kulturlag varierar frå ein cm til 23 cm (v/struktur i C2).
Lokaliteten vart påvist under flateavdekking av sjakt 17. Ein såg då at i deler av sjaka var kulturlag m/funn bevart under eit relativt tynt dyrkingslag. Dette vart forsøkt unngått å gå ned i. Lokaliteten vart noko avgrensa på bnr 4 med prøvestikk, men grensar mot bnr 5 og det er ikkje prøvestokke der. Kulturlaget er målt til å vere frå svakt antydning til 18cm tjukt. Lokaliteten har utifrå topografisk vurdering i utgangspunktet vore liten, det som no er att er likefullt truleg ein rest (noko dårleg avgrensa til ca 500kvm).
Buplassen vart påvist i 1996 med to prøvestikk med mektige kulturlag bevart under dyrkningslag, eine stikket var funnførande med 19 funn. Lokaliteten vart i 1997 forsøkt avgrensa i retning aktuell utbygging. Ein har altså lagt vekt på å finne dei nordlegaste og austlegaste grensene av lokaliteten. Ein har difor konsentrert seg om grensene for lokaliteten som heile (kulturlag), funnførande areal er ikkje forsøkt avgrensa innanfor dette. Dei sentrale deler ligg truleg ved A1 (etter funnrikdomen å døme. Buplassen er ikkje avgrensa i det heile mot SV og NV. Foreløpig kjent areal med kulturlag er 1500kvm. Kulturlaget er i 4 positive prøvestikk mellom 8 og 20 cm tjukt. I det eine stikket berre 2cm.
Laus steinblokk ca 1m tjukk (høg) som ligg på skrått med vestenden inn i urda slik at ein får eit opplett i aust i retning elva i form av ein huk på ca 1,5m høgd på det mest. Høgda avtek innover, til saman ca 2-3m lengd innover og ca tilsvarende breidd ved opning. Trong og lågt, men ly i uver. Steinen har ei mot vest nedskrånande flate på topp. Tverrmål på denne flata ca 3,5m. Vitesteinen er ein av tre namngjevne steinar i denne urda. Dei andre er Nibbesteinen som ligg lenger oppe, og Kjerringsteinen lenger nede. Kjerringsteinen sprengd ca 60 år sidan-der skal ha vore funne ein skålgropstein med oske i, tapt. kjeldene til vitesteinen som vete er: Namnet. I hjørundfjorden er det berre Vetesteinen og Leknesveten som har vetenemningar i bruk og Vetesteinen er einaste konkrete stadnemninga. Det er ikkje kjent samanblanding av "varde" og "vete" i Hjørundfjord. Folk presiserer idag at ein ikkje seier Vetesteinen, men Vitesteinen (trong E går mot I). Stadnamnet er framleis levande. Tradisjonsstoff innsamla av Elling urkegjerde: " Det har vore ulike meiningar om nokre av dei stadane ein brende vitar i eldre tid. Men det har vore semje om nokre stadar...Det var i Årsnesrøra, Leknesrøra og Røvaurda ovanfor fremste - Holen. I denne urda ligg det ein stor stein som heiter Vetesteinen den dag i dag. Fleire har fortalt om denne staden, om korleis dei sat og passa ljoset, og om ymse arbeid dei hadde føre seg medan dei sat der."..sitat frå E. Urkegjerdes papir gjengitt i Grøvik 1975:122). Idag er det ikkje levande tradisjon på dette. Det er fleire ledd som måtte til skulle det ytre varslingssystemet nå inn i Hjørundfjorden-andre stader med vetetradisjon i det gamle Hjørundfjord skipreide er Hundaveten (ikkje direkte sikt Leknesveten). Frå Leknesnakken kan ein ikkje sjå direkte ut til Hundaveten og Årsnesrøra er nemnt som mogleg bindeledd. Koblingar til Storfjorden - Fyrde skipreide der Bjørke/Skjåstaddalen høyrde til og er aktuelle. Vestover via sikt fjella Vatne/ Åmdalen kan det ha vore tilknytning til Ørsta skipreide.
Fornminne: Gravrøys, diameter 6,5 m, høyde 0,5 m. Ligger på høyeste punkt av åsdraget og er ganske godt markert. Lyngbevokst. Bygget av bruddstein og rundkamp. Noe utkastet i midten. Røysa ble påvist av Per Johan Skaalbones, gnr 74/2.
Beskrivelse fra lokalitet:
Enkeltliggende kullgrop
Beskrivelse fra Enkeltminne:
Bolleformet med svakt markerte voller. Steinsatt voll i SØ. Litt kull påvist. Tilgrodd av einer. Ytre lengde: 2,7m. Indre lengde: 2m. Nedgravning diameter: 1,5m. Dybde: 0,5m.